AZ Alkmaar, thường được gọi tắt là AZ, là một trong những câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp tiêu biểu nhất của Hà Lan ngoài bộ ba truyền thống Ajax, PSV và Feyenoord. Xuất phát điểm không phải là một thế lực lớn, AZ đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ những năm tháng vật lộn ở giải hạng dưới cho đến khi bước lên ngôi vô địch Eredivisie và ghi dấu ấn đậm nét tại các đấu trường châu Âu. Lịch sử CLB AZ Alkmaar là câu chuyện về sự sáp nhập chiến lược, quản trị dài hạn và khát vọng phá vỡ trật tự quen thuộc của bóng đá Hà Lan.
Những cột mốc đáng nhớ trong lịch sử AZ Alkmaar
| Mốc thời gian | Sự kiện |
| 14/08/1954 | Alkmaar ’54 thi đấu và giành chiến thắng trong trận bóng đá chuyên nghiệp đầu tiên tại Hà Lan. |
| 10/05/1967 | CLB AZ ’67 chính thức được thành lập sau khi sáp nhập Alkmaar ’54 và FC Zaanstreek. |
| 1981 | Vô địch Eredivisie lần đầu tiên và lọt vào chung kết UEFA Cup. |
| 1988 | Xuống hạng Eredivisie, khép lại kỷ nguyên thành công đầu tiên. |
| 1998 | Vô địch Eerste Divisie, trở lại giải đấu cao nhất Hà Lan. |
| 2006 | Khánh thành sân vận động mới, thay thế Alkmaarderhout. |
| 2009 | Vô địch Eredivisie lần thứ hai dưới sự dẫn dắt của Louis van Gaal. |
| 2013 | Đoạt Cúp Quốc gia Hà Lan lần thứ tư. |
| 08/2019 | Sự cố sập mái sân vận động, CLB phải thi đấu sân trung lập một thời gian. |
| 01/2024 | Maarten Martens được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng. |
Giai đoạn hình thành và tiền thân (1910–1972)
Lịch sử AZ Alkmaar bắt nguồn từ hai dòng chảy khác nhau của bóng đá Hà Lan là Alkmaar ’54 và FC Zaanstreek. Alkmaar ’54 được thành lập năm 1954 nhằm tham gia giải bóng đá chuyên nghiệp non trẻ của Hà Lan và đã đi vào lịch sử khi trở thành đội bóng đầu tiên thi đấu một trận chuyên nghiệp chính thức vào ngày 14 tháng 8 năm 1954. Trong khi đó, FC Zaanstreek có bề dày lịch sử lâu hơn, xuất thân từ Kooger Football Club được thành lập năm 1910 và từng tiến rất gần tới chức vô địch quốc gia vào năm 1934.
Đến đầu thập niên 1960, bóng đá chuyên nghiệp Hà Lan bước vào giai đoạn tái cấu trúc, buộc các đội bóng nhỏ phải tìm cách hợp nhất để tồn tại. Hai anh em doanh nhân Cees và Klaas Molenaar, những người có mối liên hệ mật thiết với FC Zaanstreek, đã đóng vai trò quyết định trong việc thúc đẩy quá trình sáp nhập. Sau nhiều nỗ lực không thành với các CLB khác, Alkmaar ’54 và FC Zaanstreek cuối cùng đã hợp nhất vào ngày 10 tháng 5 năm 1967, chính thức khai sinh AZ ’67 với trụ sở đặt tại thành phố Alkmaar.
Kỷ nguyên vàng đầu tiên dưới thời anh em Molenaar (1972–1985)
Theo nguồn trích dẫn từ Xôi Lạc, những năm đầu sau khi thành lập, AZ gặp không ít khó khăn về tài chính do chiến lược chiêu mộ cầu thủ tốn kém. Bước ngoặt chỉ đến khi anh em nhà Molenaar quyết định đầu tư mạnh mẽ từ năm 1972, tạo nền móng cho giai đoạn thành công rực rỡ nhất trong lịch sử ban đầu của CLB. AZ nhanh chóng vươn lên trở thành đối trọng đáng gờm tại Eredivisie, phá vỡ thế thống trị kéo dài của các ông lớn truyền thống.
Đỉnh cao của kỷ nguyên này là mùa giải 1980–1981, khi AZ giành chức vô địch Eredivisie với phong độ gần như hoàn hảo, thắng 27 trong tổng số 34 trận, ghi hơn 100 bàn thắng và chỉ để thủng lưới 30 bàn. Thành tích đó biến AZ trở thành đội bóng hiếm hoi ngoài Ajax, Feyenoord và PSV lên ngôi vô địch quốc gia trong suốt nhiều thập kỷ. Cũng trong năm 1981, AZ tiến vào chung kết UEFA Cup nhưng tiếc nuối để thua Ipswich Town với tổng tỷ số sát nút.
Thế hệ cầu thủ vàng của AZ giai đoạn này bao gồm Kees Kist, chân sút vĩ đại nhất lịch sử CLB và là cầu thủ Hà Lan đầu tiên giành Chiếc giày vàng châu Âu, cùng những trụ cột như Hugo Hovenkamp, John Metgod và Kristen Nygaard, những người đã đặt nền móng cho bản sắc thi đấu hiện đại của đội bóng.
Khủng hoảng và những năm tháng sa sút (1985–1993)
Sau sự ra đi của Cees Molenaar và việc Klaas Molenaar rút lui khỏi vai trò điều hành, AZ nhanh chóng đánh mất sự ổn định. Đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng là mùa giải 1987–1988, khi CLB chính thức xuống hạng Eredivisie. Giai đoạn này đánh dấu một trong những thời kỳ khó khăn nhất lịch sử AZ, khi đội bóng phải chật vật ở Eerste Divisie và mất nhiều năm để tìm lại vị thế.
Kỷ nguyên Dirk Scheringa và dấu ấn Louis van Gaal (1993–2009)
Theo nguồn tham khảo từ những người tham gia KQBD hôm nay, sự xuất hiện của doanh nhân Dirk Scheringa vào giữa thập niên 1990 đã mang đến luồng sinh khí mới cho AZ. Với tiềm lực tài chính được cải thiện, CLB từng bước tái thiết và giành quyền trở lại Eredivisie sau chức vô địch Eerste Divisie năm 1998. Năm 2006, AZ chuyển sang thi đấu tại sân vận động mới hiện đại, mở ra chương phát triển mang tính dài hạn.
Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Louis van Gaal, AZ đạt đến đỉnh cao thứ hai trong lịch sử. Mùa giải 2006–2007 chứng kiến nỗi tiếc nuối lớn khi AZ đánh rơi chức vô địch ở vòng đấu cuối cùng, nhưng hai năm sau đó, đội bóng đã phục hận ngoạn mục. Mùa 2008–2009, AZ giành chức vô địch Eredivisie lần thứ hai với chuỗi 28 trận bất bại, chấm dứt cơn khát danh hiệu kéo dài gần ba thập kỷ.
Biến động tài chính và sự ổn định mới (2009–2019)
Niềm vui vô địch nhanh chóng bị phủ bóng đen khi ngân hàng DSB Bank của chủ tịch Scheringa phá sản vào cuối năm 2009. AZ buộc phải tái cấu trúc toàn diện, chuyển sang mô hình tự chủ tài chính và tập trung vào đào tạo trẻ. Dù không còn cạnh tranh trực tiếp cho chức vô địch, AZ vẫn duy trì vị thế trong nhóm đội mạnh của Eredivisie và thường xuyên góp mặt tại các giải đấu châu Âu.
Trong giai đoạn này, CLB giành Cúp Quốc gia Hà Lan mùa 2012–2013, lọt vào các vòng knock-out Europa League và trình làng nhiều tài năng nổi bật như Vincent Janssen, Alireza Jahanbakhsh hay Wout Weghorst, khẳng định năng lực tuyển trạch và phát triển cầu thủ bền vững.
Giai đoạn hiện đại và khát vọng vươn tầm (2020–nay)
Những năm gần đây, AZ tiếp tục khẳng định vị thế là đội bóng giàu tham vọng tại Hà Lan. Mùa giải 2019–2020, AZ thi đấu xuất sắc và bằng điểm với Ajax trước khi mùa giải bị hủy do đại dịch. Tại đấu trường châu Âu, CLB lọt vào bán kết UEFA Europa Conference League mùa 2022–2023, đánh dấu bước tiến quan trọng về mặt danh tiếng.
Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Maarten Martens, AZ hiện duy trì lối chơi trẻ trung, kỷ luật và hướng tới mục tiêu cạnh tranh suất dự cúp châu Âu thường xuyên. Đội hình hiện tại tiếp tục sản sinh nhiều tài năng trẻ triển vọng, trong đó có những cái tên đang được các ông lớn châu Âu theo dõi sát sao.
Sân vận động AFAS Stadion
- Tên gọi: AFAS Stadion.
- Khánh thành: Năm 2006.
- Sức chứa: Khoảng 19.500 chỗ ngồi sau khi nâng cấp.
- Dấu ấn: Nơi chứng kiến chức vô địch Eredivisie 2009 và sự cố sập mái hi hữu năm 2019.
Danh hiệu của AZ Alkmaar (tính đến năm 2026)
- Vô địch Eredivisie: 2 lần (1980–81, 2008–09).
- Eerste Divisie: 3 lần.
- KNVB Cup: 4 lần.
- Siêu cúp Hà Lan: 1 lần.
- Thành tích châu Âu: Á quân UEFA Cup 1981, Bán kết UEFA Europa Conference League 2023.
Lịch sử CLB AZ Alkmaar là minh chứng rõ nét cho việc một câu lạc bộ không thuộc nhóm quyền lực truyền thống vẫn có thể tạo dựng vị thế bằng chiến lược đúng đắn, quản trị bền vững và niềm tin vào con đường riêng. Từ một đội bóng được hình thành bởi sự sáp nhập, AZ đã từng bước vươn lên, phá vỡ thế độc tôn của bóng đá Hà Lan và khẳng định mình như một biểu tượng kiên cường của Eredivisie trong kỷ nguyên hiện đại.
